محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
40
مخزن الأدويه ( دائرة المعارف خوردنيها و داروهاى پزشكى سنتى ايران ) ( فارسى )
جو و گندم و يا غير ان هر حبي را كه خواهد بريان نمايند و بعد بريان با اب بشويند و خشك كرده آس نمايند و باستعمال آورند * غسل موم * ان است كه بكيرند موم را و كداخته در آب سرد ريزند و بكذارند تا سرد كردد و آنچه درديست و در زير ان مجتمع مىكردد دور نمايند و يا آنكه در آب كرم طبخ نمايند تا كداخته كردد و خوب برهمزنند و بكذارند تا سرد كردد از روى آب بردارند و همچنين مكرر نمايند تا صاف و خالص كردد * و غسل زفت نيز بدين نحو است * دستور سفيد كردن شمع در حرف الشين در شمع مذكور مىكردد ان شاء اللّه تعالى * اما دستورات * دستور اشاميد چوب چيني و ان بانحاء است بهترين همه بطريق تعريق است جهت امراض مزمنه خصوصا سوداويه مانند جذام و قروح خبيثه و جرب اكاله و ساعيه و قوبا و تحليل رياح و مواد غليظه و تقويت بدن و امثال اينها اما بايد كه جوانان و محرور المزاجان بيسبب مرتكب استعمال آن نكردند و خود را در رنج نيندازند و آن را در امراض باردهء بلغميه چندان منفعتي نيست و همچنين پيش از تنقيه و بودن بدن ممتلى از اخلاط فاسده و در ان پرهيز نانمودن از اشياى غير مناسبه و منافيه بلكه ضرر آن درين صورت بمراتب شتى زياده از نفع آن است و مورث امراض صعبه است و طرق استعمال آن بانحاى بسيار است * از ان جمله آن است كه چون خواهند استعمال نمايند اولا تنقيهء بدن نمايند بحسب خلط غالب و چون نقاى تام حاصل كشت يكدو هفته صبر نموده پس شروع نمايند تا بيست و يك روز يا چهل روز بحسب احتياج پنجروز هر روز پنج مثقال عرق كلابي رنك متشابه الاجزاء در پختكي و خامي و صلابت و رخاوت كه نه بسيار صلب مصمغ سياه رنك پر ريشه و نه بسيار رخو سبك خام سفيد كه اجزاى آن در هنكام بريدن مانند آرد كردد بلكه بايد كه كمكره نوكرم ناخورده غير منشق غير كج واج باشد كه چوب چيني اعلى نامند بكيرند و بدم كارد ورقورق نمايند و اكر نتواند شد به قدر باقلا و نخود خرد نمايند و آنچه ريزه و آرد شده باشد دور كنند و در قدرى كلاب و يا بيدمشك و يا عرقهاى مناسبه ديكر به مرض و علت و يا با آب خالص صبح بخيسانند و شام آن را با آن مقدار آب كه در شبانهروز به صرف ماكول و مشروب آيد در ديك نقره يا مس تازه قلعي كرده يا سنكي و سفالى لعابدار كنند اما بايد كه آن ظرف مملو از آب نكردد كه جاى جوش و بخار نماند پس سر آن را بظرفى از همان جنس پوشيده اطراف آن را بخمير آرد ماش مستحكم نمايند كه اصلا بخار بيرون نرود پس آن را بهيأت مجموعي وزن نمايند و سنك وزن آن را محفوظ دارند و سر آن را باز كرده همان مقدار آب نيز داخل نمايند و سر آن را محكم بندند و به آتش بسيار ملايم طبخ نمايند تا آب بنصفه رسد و در بين جوش سنكي كران بر ان كذارند كه بخار سرپوش را برندارد و در اخر بان سنك وزنهء محفوظ بسنجند چون برابر باشد فرود آورند و بكذارند همان قسم سرپوشيده و صبح كرم كرده نزد خود آورند و ردائى بر خود پوشيده سر ديك را آهستهآهسته باز نمايند تا بخار آن به تمام سر و بدن برسد و عرق شود و چون بخار آن كم كردد ديك را از زير ردا برآورده ردا را به خود بهپيچند كه هوا نرسد و مطبوخ چوب چيني را صاف نمايند مقدار پنجاه مثقال تا صد مثقال آن را بدون شيريني يا با پنج مثقال نبات نيمكرم و همين مقدار وقت شام بنوشند و تتمه را بجاى آب بياشامند و داخل طعام و خمير نان و قهوه كنند و آب خالص مطلق نياشامند و قدرى از چوب چيني كرمدار و ريشهدار را اكر چوب چيني اعلى زياده از قدر مشروب و ايام مقررهء مطلوبه نباشد در آب بسيارى طبخ دهند و صاف كرده دست و رو از ان بشويند و طهارت از ان نمايند كه نيم كرم باشد در همه حال و اكر براى مشروب اول روز اولا قدرى برآورند و بنوشند در بين كرفتن بخار آن بهتر و معين بر عرق و تاثير آن است * و پنجروز ديكر * هر روز هفت مثقال چوب چيني باوصاف مذكوره را بدستور مزبور طبخ نموده بياشامند و اكر اراده بيست و يك روز باشد پنجروز ديكر هر روز شش مثقال و پنجروز ديكر هر روز چهار مثقال و سه روز ديكر علاوه براى آنكه دفعة از آب مطبوخ چوب چيني مقدار كثير